ប្រវត្តិខ្លះៗ លោក Jean Commaille អ្នកអភិរក្សអង្គរមុនគេ | The First Explorer and Conservator at Angkor Archaeological Park "Jean Commaille"

 

រូបភាពបាយ័នសម័យកាលមួយស្ថិតក្នុងសភាពព្រៃរុំព័ទ្ធ

ស្តបរំលឹកគុណលោក Jean Commaille អ្នកអភិរក្សអង្គរដំបូងគេ ស្ថិតនៅក្បែរប្រាសាទបាយ័ន

The Last Days of the Temple Explorer:  

The forest around Angkor Thom at that time was dense and overgrown, and Bayon lay quietly under the trees for many centuries. A Frenchman named Jean Commaille, a former officer of the foreign legion who later became a monk and devoted artist, stood in front of that stone monument in 1908 in the role of the first conservator of the Angkor temple group. At that time, he had no methodology, no model, and not enough money, only the forest, the stones, and a group of Cambodian workers whom he had to teach directly.  

From 1911 to 1914, he spent almost all his time on Bayon. Day by day, he hauled away soil, cut plants growing alongside the walls, arranged the fallen stone beams into their original layouts surrounding the temple, which is why later researchers thanked him, because those stones remained in their original locations. And when the soil and vegetation were removed, the bas-reliefs emerged, revealing: military parades, war boats, markets, kitchens — the lives of people flowing from three to five centuries ago. What we read today on the walls of Bayon is thanks to this man, who cleared the forest before anyone else. He also wrote *Guide aux ruines d'Angkor* (1912) and recorded historical notes.

He also wrote *Guide aux ruines d'Angkor* (1912) and kept a nearly daily journal, which has become an invaluable historical record to this day. On April 29, 1916, he left Siem Reap to return to the construction site, carrying workers' monthly wages with him. Along the way through the Angkor area, a group of thieves who knew about the money attacked him violently. He survived for only one more night. On April 30, 1916, he passed away at his home at the age of approximately 47 (born in Marseille on June 24, 1868). The three criminals were arrested and executed in Phnom Penh. As for his Cambodian workers, they mourned for a long period and firmly denied any suspicion that they had colluded with the killers. He was cremated at the Bayon East enclosure—a small dry stone building shaped like a chapel with a Khmer-style gabled door, resembling a small temple. Mr. Henri Parmentier wrote in a memorial that Monsieur Kammer would be remembered not because of that small building, but because of the works he left at Angkor, as the old stones still stand today. Nowadays, thousands of tourists walk past that enclosure without knowing that the man lying inside

ថ្ងៃចុងក្រោយនៃអ្នកយាមប្រាសាទ៖

ព្រៃស្រោងនៅអង្គរធំពេលនោះដុះក្រាស់ឃ្មឹក ហើយបាយ័នដេកស្ងាត់នៅក្រោមមែកឈើ អស់ជាច្រើនសតវត្ស។ បុរសបារាំងម្នាក់ឈ្មោះ ហ្សង់ កំម៉ៃ (Jean Commaille) អតីតទាហានកងអនុសេនាធំបរទេស ដែលក្រោយមកក្លាយជាស្មៀន និងក្លាយជាវិចិត្រករស្ម័គ្រចិត្ត  បានឈរនៅមុខគំនរថ្មនោះនៅឆ្នាំ ១៩០៨ ក្នុងឋានៈ អភិរក្សករទី១នៃក្រុមប្រាសាទអង្គរ។ ពេលនោះ គាត់គ្មានវិធីសាស្ត្រ គ្មានគំរូ គ្មានលុយគ្រប់គ្រាន់  មានតែព្រៃ ថ្ម និងកម្មករខ្មែរមួយក្រុមដែលគាត់ត្រូវបង្រៀនផ្ទាល់ដៃ។

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩១១ ដល់ ១៩១៤ គាត់ចំណាយពេលស្ទើរតែទាំងស្រុងទៅលើ បាយ័ន។ មួយថ្ងៃៗ គាត់ដឹកដីចេញ កាប់រុក្ខជាតិដែលដុះជាប់នឹងជញ្ជាំង រៀបថ្មដែលរបេះធ្លាក់ជាគំនរៗព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទ  ជាហេតុដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជំនាន់ក្រោយបានអរគុណគាត់ ព្រោះថ្មទាំងនោះនៅរក្សាទីតាំងដើមរបស់វា។ ហើយពេលដីនិងស្លឹកឈើត្រូវបានដកចេញ ផ្ទាំងចម្លាក់ ក៏លេចមុខមក មានឃើញ៖ ក្បួនទ័ព ទូកចម្បាំង ផ្សារ ចង្ក្រានបាយ ជីវិតប្រជាជនហូរហែកាលពីប្រាំបីសតវត្សមុន។ អ្វីដែលយើងអានសព្វថ្ងៃនៅជញ្ជាំងបាយ័ន គឺដោយសារដៃរបស់បុរសនេះជាអ្នកកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃចេញមុនគេ។ គាត់ក៏បានសរសេរ Guide aux ruines d'Angkor (១៩១២) និងកត់ត្រាកំណត់ហេតុនៃការជីកកកាយស្ទើរតែរាល់ថ្ងៃ ដែលក្លាយជាសក្ខីភាពដ៏មានតម្លៃរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

ថ្ងៃទី ២៩ មេសាឆ្នាំ ១៩១៦ គាត់ចេញពីសៀមរាបវិលទៅការដ្ឋានវិញ ដោយកាន់ថង់ប្រាក់ខែកម្មករតាមខ្លួន។ នៅតាមផ្លូវដីក្នុងតំបន់អង្គរ ក្រុមចោរដែលដឹងអំពីប្រាក់នោះបានវាយប្រហារគាត់យ៉ាងសាហាវ។ គាត់រស់បានតែមួយយប់ទៀតប៉ុណ្ណោះ។ ថ្ងៃទី ៣០ មេសា ១៩១៦ គាត់ផុតជីវិតនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន ក្នុងវ័យប្រមាណ ៤៧ ឆ្នាំ (កើតនៅម៉ាសេយ ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៨៦៨)។ ជនល្មើសបីនាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងប្រហារជីវិតនៅភ្នំពេញ។ ចំណែកកម្មករខ្មែររបស់គាត់ បានកាន់ទុក្ខអស់មួយរយៈពេល ហើយបដិសេធដាច់ខាតចំពោះរាល់ការសង្ស័យថាពួកគេចូលដៃជាមួយឃាតករ។

គេបានសាងផ្នូរឲ្យគាត់ នៅខាងនិរតីប្រាសាទបាយ័ន — អគារថ្មបាយក្រៀមតូចរាងសាជី មានក្បាច់ស៊ុមទ្វារឆ្លាក់តាមបែបខ្មែរ ដូចជាប្រាសាទតូចមួយ។ លោក Henri Parmentier បានសរសេរក្នុងសេចក្ដីរំលឹកថា ការចងចាំរបស់លោក កំម៉ៃ នឹងគង់វង្ស មិនមែនដោយសារវិមានតូចនោះទេ តែដោយសារស្នាដៃដែលគាត់ទុកនៅអង្គរ ដរាបណាថ្មចាស់ៗទាំងនោះនៅតែឈរនៅ។

សព្វថ្ងៃ អ្នកទេសចររាប់ពាន់នាក់ដើរកាត់ផ្នូរនោះ ដោយមិនដឹងថា បុរសដែលដេកនៅក្នុងវិមាននោះ គឺជាមនុស្សដំបូងគេដែលបានបើកមុខបាយ័នចេញពីព្រៃសោះឡើយ។